JAN KOSTWIŃSKI - TWÓRCA ŁÓDZKIEJ INTARSJI

Niewielu jest ludzi, którym udało się stworzyć w życiu coś nowego, oryginalnego, co pozostaje na długo lub wchodzi na trwałe do skarbnicy ludzkich dokonań w określonej dziedzinie życia. Takim dziełem jest twórcze, nowatorskie zastosowanie techniki zdobniczej intarsji do współczesnej twórczości plastycznej. Ze starożytnej czy renesansowej sztuki intarsjowania mebli, podłóg czy boazerii uczyniono swoistą dyscyplinę plastyczną. Wyjątkowości temu zjawisku dodaje fakt, że narodziło się ono w łódzkiej jednostce wojskowej. Autorem tego niezwykłego przedsięwzięcia jest Jan Kostwiński – osoba wyjątkowa i charakterystyczna z uwagi na brodę, która czyni go podobnym do Fidela Castro. Owe podobieństwo sprawiło, że mistrz przyjął pseudonim artystyczny „Fidel”. Od ponad czterdziestu lat Jan Kostwiński  i jego uczniowie tworzą z różnych gatunków drewna niezwykłe kompozycje. Obdarzony wielkim talentem plastycznym i benedyktyńską cierpliwością wydobył z zapomnienia trudną technikę łączenia różnych gatunków drewna w ciekawe układy kolorystyczne. A wszystko zaczęło się od haftu dekoracyjnego i kilimów. Przyjaciele i znajomi żartowali z hobby Jana Kostwińskiego, mówili o nim chłop – baba. To skierowało jego zainteresowania na intarsję.  Wielkim osobistym wysiłkiem i własną pracą zorganizował w macierzystej jednostce wojskowej w Łodzi prawdziwą pracownię plastyczną - koło zainteresowań „Intarsja”, które w swych szeregach skupiało żołnierzy pasjonujących się tą dyscypliną sztuki i mających predyspozycje do jej uprawiania. Ogromny profesjonalizm i zaangażowanie pozwoliły Janowi Kostwińskiemu uzyskać dożywotnio status  artysty plastyka i stać się laureatem wielu nagród i wyróżnień. Faktem też jest, że jego indywidualność i upór w działaniach gwarantuje trwałe poparcie i pomoc dla „Łódzkiej Galerii Sztuki Intarsji” zarówno ze strony władz wojskowych, jak i prywatnych mecenasów sztuki.

Jan Kostwiński urodził się  we Lwowie i należy do nielicznego grona powojennych prekursorów odrodzenia sztuki intarsji w drewnie. Wśród artystów plastyków zajmujących się tym ginącym gatunkiem sztuki zdobniczej jego miejsce jest niekwestionowane, trwałe i ze wszech miar zasłużone. Jan Kostwiński jest postacią barwną i ciekawą, jego osoba ma ogromną dynamikę witalną i charakteryzuje się wyjątkową uporczywością w pokonywaniu przeciwieństw losowych. Szczególnym wyróżnikiem tego niekonwencjonalnego artysty jest jego profesjonalność. Jan Kostwiński jest samoukiem i amatorem. Wiedzę z dziedziny plastyki intarsji zdobywał pod kierunkiem prof. Garwolińskiego, prof. Głowackiego, prof. Liberskiego, prof. Kędziora,  prof. Klicha.  Po latach wytężonej pracy w roku 1985 został nobilitowany  do godności artysty plastyka. Przez wiele lat łączył uprawianie tego trudnego gatunku sztuki z zawodową służbą wojskową. Jednocześnie krzewił wśród żołnierzy zamiłowanie do intarsji. Determinacja z jaką Jan Kostwiński uprawia swoje rzemiosło artystyczne niewątpliwie pozostaje w związku z jego trudną drogą życiową.

         We wrześniu 1939 roku rodzina jego podzieliła los Polaków zamieszkałych na Kresach Wschodnich. Na początku wojny utracił rodziców zamordowanych przez nacjonalistów ukraińskich. Od tego czasu do końca okupacji i w pierwszych latach powojennych wychowywał się w klasztornych domach dziecka. Tam też zetknął się z rzemiosłem artystycznym w drewnie i hafciarstwem dekoracyjnym. Przyroda dla Jana Kostwińskiego stanowiła źródło inspiracji artystycznej. Dzięki zdolnością hafciarskim przenosił na tkaniny urzekający świat kwiatów i roślin. Także fotografia była dla niego swoistym sposobem obcowania z naturą. Był pilnym jej obserwatorem i pieczołowicie utrwalał to, co jest w niej przemijające. Pejzażysta widzi las i drzewa, a snycerz studiuje drewno i jego wartość Zamiłowania artysty do intarsji zostały wyniesione z domu rodzinnego bowiem ojciec jego zawodowo zajmował się stolarstwem. Pierwsze próby intarsjowania w drewnie przypadły na  połowę lat 50 - tych. Impulsem było zwiedzanie Muzeum w Kurniku, w którym urzekło go piękno mebli intarsjowanych.  Jego debiutanckie prace pochodzą z lat 1956 – 1958.Wówczas zaczyna eksperymentować łącząc ze sobą różne elementy drewna w jedną kompozycję plastyczną. Jan Kostwiński początkowo rzeźbi w drewnie tworząc kasetki cacka, misternie zdobione drobne przedmioty użytkowe, ale jego pasją jest intarsja, a zwłaszcza intarsjowane obrazy. Doskonali technikę i specjalizuje swój warsztat twórczy, jednocześnie podejmuje próby upowszechnienia sztuki intarsji. Mecenat nad twórczością artystyczną Jana Kostwińskiego objęło Ministerstwo Obrony Narodowej. Wraz z doskonaleniem techniki  rozszerza się  zakres tematyczny prac. Powstają obrazy z kwiatami, strojami ludowymi, heraldyką i o tematyce wojskowej. Rodzą się nowe koncepcje jak np. motywy z obrazów mistrzów renesansu, sceny historyczne i batalistyczne.

         Z początkiem lat 60-tych Jan Kostwiński osiąga wyższy poziom twórczości artystycznej. Prace pochodzące z tego okresu odznaczają się oryginalnością i niepowtarzalnym urokiem piękna form intarsjowanych przedmiotów. Nie zamyka się w czterech ścianach swojej pracowni. W 1962 roku artysta założył w swojej wojskowym macierzystej jednostce – Łódzkim Pułku Obrony Terytorialnej, pierwsze koło zainteresowań miłośników sztuki intarsji. Początkowo koło to skupiało kilkunastu żołnierzy, spośród których kilku podjęło amatorsko naukę intarsjowania w drewnie. Jan Kostwiński był ich inspiratorem i niestrudzonym nauczycielem. Z jego inicjatywy w latach 1966 – 1970 utworzono liczne koła żołnierskie miłośników sztuki intarsji w wielu jednostkach wojskowych na terenie kraju. Począwszy od roku 1964 w prasie systematycznie pojawiają się artykuły dotyczące działalności plastycznej i pedagogicznej Jana Kostwińskiego.  Do końca lat 60-tych pod kierunkiem artystycznym mistrza zdobyło amatorskie szlify intarsisty około 30 żołnierzy. W tym też czasie artysta doskonali swe umiejętności i osiąga prawdziwe mistrzostwo artystyczne. W 1967 roku zorganizował w Łodzi pierwszą wystawę obejmującą około 200 prac autorstwa swojego i swoich uczniów. Wśród eksponowanych obrazów przeważały cykle o tematyce wojskowej i portrety kwiatów. Wystawa odniosła ogromny sukces, podkreślając tym samym dojrzałość merytoryczną i talent artysty. Zrobiła także pozytywne wrażenie w środowisku cywilnym. Największym zainteresowaniem cieszyły się prace o tematyce militarno – obronnej. Tej tematyce artysta pozostaje wierny po dzień dzisiejszy, zważywszy na trwałe związki osobiste mistrza ze służbą wojskową i mundurem. Jednocześnie nie zaniedbuje on innej tematyki, a szczególnie bliskie sercu pozostają kwiaty. W nieznanych okolicznościach zaginęły albumy pochodzące z tamtego okresu, ale to wydarzenie tylko zmobilizowało mistrza do wytężonej pracy. Od początku działalność artystyczna Jana Kostwińskiego była wysoko oceniana przez kierownictwo resortu Obrony Narodowej. Już w 1973 roku wyróżniony został nagrodą Szefa Głównego Zarządu Politycznego Wojska Polskiego za zasługi w dziedzinie umacniania kultury w Siłach Zbrojnych PRL. W 1976 roku artysta wystawia po raz pierwszy swoje prace poza granicami kraju. Czyni to w Polskiej Specjalnej Jednostce Wojska Polskiego w Pokojowych Siłach Zbrojnych ONZ na Bliskim Wschodzie, w Ismaillii i Kairze. Kolejnym osiągnięciem osobistym Jana Kostwińskiego jest złożenie w 1978 roku egzaminu państwowego i uzyskanie uprawnień artysty plastyka w dziedzinie intarsji.

Od początku swojej działalności artysta związany jest z regionem łódzkim, gdzie krzewi swą działalność artystyczną  w środowisku wojskowym. Elementarne przeszkolenie w tym zakresie pod jego kierunkiem przeszło kilkuset żołnierzy. Talent pedagogiczny Jana Kostwińskiego sprawił, że wielu adeptów tej trudnej dyscypliny poniosło swe umiejętności do innych jednostek lub we własne, cywilne życie. Dla większości z nich to ważne, artystyczne doświadczenie pozostawiło trwały ślad. Wielu z jego uczniów związało swą przyszłość z intarsją i do dnia dzisiejszego uprawia tę trudną sztukę zdobnictwa.  Jednakże do chwili obecnej nikt swym talentem, doświadczeniem czy artyzmem nie dorównał nauczycielowi, którego mistrzostwo zyskało uznanie zarówno wśród społeczności wojskowej, jak i cywilnej.  Pod bacznym okiem Jana Kostwińskiego wykonano ponad tysiąc prac. Wiele z nich jest dziełem samego mistrza. Zdobią one reprezentacyjne pomieszczenia instytucji wojskowych , cywilnych i sale tradycji. Działalność artystyczna Jana Kostwińskiego znana jest szerokim kręgom społeczeństwa na terenie całego kraju i poza jego granicami. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że Jan Kostwiński był inspiratorem i organizatorem licznych inicjatyw społecznych, wspierających wznoszenie w kraju takich budowli jak  Centrum Zdrowia Dziecka i Szpital Pomnik – Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi, a podczas prac rekonstrukcyjnych przy odbudowie Zamku Królewskiego w Warszawie był powoływany jako konsultant przy odtwarzaniu elementów zdobionych intarsją.  Za swą wieloletnią i rozległą działalność, tak ważną dla wychowania estetycznego i kulturalnego środowiska żołnierskiego, Jan Kostwiński uzyskał wiele zaszczytnych wyróżnień, nagród i innych uhonorowań. Jest on m.in. laureatem trzech nagród Ministra Obrony Narodowej oraz nagrody Ministra Kultury i Sztuki. W roku 1998 został uhonorowany za całokształt działalności na polu krzewienia i popularyzacji sztuki intarsji w wojsku Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Nadano mu też Honorową Odznakę Miasta Łodzi, odznaczono Medalem Edukacji Narodowej. Nie sposób pominąć też faktu, że jego dwaj dorośli synowie Grzegorz i Wojciech, a obecnie również wnuk Piotr podążają w ślad za ojcem i dziadkiem i  już od wielu lat uprawiają ten kierunek sztuki.

W chwili obecnej Jan Kostwiński jest już na emeryturze, ale nawet na moment nie zwolnił tempa życia i pracy. Jego energią, pomysłowością i pasją tworzenia można by obdzielić wielu młodych ludzi. Wciąż pełen inicjatywy, ciągle w biegu, znajduje czas na działalność pedagogiczną. Pokazuje, uczy i cierpliwie wyjaśnia. Dla Mistrza nie istnieją sprawy, których nie można załatwić i nie ma takiej pracy, której nie można wykonać jeszcze lepiej.

Jan Kostwiński jest pomysłodawcą i twórcą jedynej na Świecie „Galerii Sztuki Intarsji” – galerii na miarę XXI wieku. W jej  nowej siedzibie  prezentowane są obrazy i meble pochodzące z różnych okresów działalności i wszystkie prezentują się jednakowo wspaniale. Wartym podkreślenia jest fakt, że od początku pracy artystycznej Jana Kostwińskiego prowadzona jest Księga Pamiątkowa. Obecnie ten niezwykły dokument liczy piętnaście tomów i świadczy o zainteresowaniu sztuką intarsji. Znajdują się w niej wpisy przedstawicieli Najwyższych Władz Państwowych Krajowych i Zagranicznych zwiedzających Galerię Sztuki Intarsji, na których prezentowane dzieła wywarły niezapomniane wrażenia.

           Praca twórcza Jana Kostwińskiego wciąż trwa i owocuje nowymi i znaczącymi dokonaniami artystycznymi.