HISTORIA SZTUKI INTARSJI

Intarsja to technika zdobnicza, polegająca na wykładaniu powierzchni drewnianych przedmiotów innymi gatunkami drewna, dzięki czemu powstaje barwny wzór ornamentacyjny, lub scena rodzajowa. Technika ta była znana już w starożytności i jak można przypuszczać stała na wysokim poziomie.
Najstarszym zachowanym przedmiotem sztuki zdobniczej w drewnie jest sarkofag z cedru pochodzący z Egiptu z okresu 2012 1792 r. p.n.e. W ozdabianiu mebli i innych przedmiotów Egipcjanie stosowali oprócz intarsji inkrustację: wkładanie w powierzchnię drewnianą ornamentów z innego materiału, np. fajansu, marmuru, kości, złota itp. Do intarsji używali szlachetnych gatunków drewna cedrowego, sprowadzanego z Libanu, cisowego z Taurusu, hebanowego z Etiopii i cyprysowego z Syrii.
Od Egipcjan sztukę intarsji przejęli Grecy, zachowując jednak w zdobnictwie umiar. Stosowali przeważnie motywy roślinne i zwierzęce, używając drewna orzechowego, cisowego, klonowego i palmowego. Od Greków zaś przejęli tę sztukę mistrzowie rzymscy, którzy wykonywali m. in. przepiękne skrzynie bogato intarsjowane i inkrustowane.
Na przełomie wieków XIII i XIV zaczęli przybywać do Italii mistrzowie bizantyjscy, uprawiający sztukę wzornictwa wyrażającego się w płaskiej ornamentyce o wyraźnie statycznej formie. Włoscy rzemieślnicy przełamali jednak tradycje bizantyjskie, wprowadzając dynamizm do sztuki zdobniczej. Jako przykład może posłużyć stworzony ok. 1305 roku przez Giotta di BONDONEA cykl 38 fresków przedstawiających sceny biblijne, stanowiący próbę poszukiwania nowych środków artystycznych dla pokazania nie tylko samego człowieka, ale i jego uczuć. Równocześnie z wpływami bizantyjskimi w sztuce włoskiej można zauważyć wpływ rodzącego się we Francji gotyku.
W poszukiwaniu indywidualnych form, własnego wyrazu i ekspresji, mistrzowie intarsji przejmowali ze sztuki budowlanej percepcje geometryczną i harmonijność proporcji, z plastyki ornamentalnej motywy, z malarstwa światłocień i grę barw. Dzięki temu powstawały dzieła na podobieństwo obrazów malarskich, m.in. przez wzbogacenie naturalnych barw drzewa podmalowaniem niektórych fragmentów farbami. Jako jeden z pierwszych barwienie i bejcowanie drewna zastosował Giovani de VERONA (1457-1525), który np. uzyskiwał różne odcienie brązu, poddając drewno działaniu gorącego piasku.
Okres odrodzenia przyniósł dalszy rozwój sztuki intarsji. Wraz z rozkwitem handlu zamorskiego rozpoczęło się sprowadzanie do Europy szlachetnych i egzotycznych gatunków drewna, dzięki czemu możliwe było uzyskiwanie ciekawych efektów. W Muzeum Sztuki Tureckiej i Muzułmańskiej w Stambule oraz w Muzeum Etnograficznym w Ankarze zachowały się z tego okresu drewniane sarkofagi seldżuckie pokryte dekoracją o motywach roślinnych w kształcie liści oraz bogato zdobione szkatuły służące do przechowywania precjozów ze złota i szlachetnych kamieni.
Sztuka snycerska i intarsji w Turcji, w omawianym okresie, stała na bardzo wysokim poziomie, a wyroby mistrzów tureckich były poszukiwane w Europie. Dzięki kontaktom handlowym na teren europejski przedostawały się kazalnice, drzwi do meczetowych portali, okiennice i inne elementy architektoniczne , zdobione prawie na całej powierzchni dekoracją przeważnie geometryczną i plecionkową lub o motywach zoomorficzno roślinnych (arabeski, inskrypcje, stylizowane figury zwierząt i bajkowo mityczne potwory).
W XVI wieku sztuka intarsji opanowała całą Europę. Stosowano głównie motywy zdobnicze w postaci układów geometrycznych, roślinnych, scen figuralnych i krajobrazowych. Zaczęto także wyodrębniać intarsje reliefowa i certosinę. Intarsja reliefowa to połączenie wykładziny płaskiej i płaskorzeźby. Używano jej głównie w meblarstwie i w elementach budowli sakralnych (np. stalle w kościele Św. Leonarda w Tanswek w Austrii). Certosina jest rodzajem mozaikowej intarsji z barwionego drewna, którego płytki układano wzdłuż linii na przemian z płytkami z kości słoniowej we wzory geometryczne o charakterze orientalnym.
W końcu XVI wieku w europejskiej sztuce intarsji dominowały wpływy francuskie, włoskie i niemieckie. Włoskich mistrzów charakteryzowała renesansowa świeżość i naturalność, niemieckich emocjonalność, a francuskich dworska elegancja. Do uzyskania barwnych kompozycji używali różnych gatunków drewna egzotycznego (np. heban, palisander, cis, mahoń), ale podstawowym surowcem było drewno gruszy, orzecha i klonu o niepowtarzalnych cechach kolorystycznych (klon kolor bladożółty o ścisłej strukturze, grusza brązowy o różnych tonacjach, orzech od jasnego do ciemnego brązu). Motywami dekoracyjnymi były martwe natury, kwiaty, owoce, ptaki, elementy związane z muzyką i myślistwem.
W XVII wieku sztukę intarsji w jej czystej formie zdobienie drewna drewnem wypierały często inkrustacja i markieteria, w których tworzywem zdobniczym były kość słoniowa, szylkret, szlachetne i półszlachetne metale oraz masa perłowa.
Od połowy XVIII wieku w sztuce intarsji można zaobserwować przesyt formami dekoracyjnymi niespokojnego, wybujałego baroku oraz rokoka i zainteresowanie (w dużej mierze pod wpływem wykopalisk archeologicznych prowadzonych w Herculanum i Pompejach) pięknem sztuki starożytnej.
Nowy styl klasycyzm w jego wersji hellenistycznej wyraził się wówczas w meblarstwie w dwóch kierunkach: francuskim empirowym ("cesarskim") i niemieckim biedermeierowskim. Meble empirowe były niewygodne, niepraktyczne, pompatyczne przeznaczone przeważnie do oglądania, o niewielkich wartościach użytkowych. Meble biedermeierowskie charakteryzowały się celowością wykonania, wygodą, były mniej ozdobne, tańsze, a przy tym dostępniejsze dla ludności. Od tego czasu datuje się powolny upadek sztuki intarsji.
Pierwsze przekazy o intarsji w Polsce sięgają przełomu wieków XII i XIV. Początkowo były to nieskomplikowane dekoracje w postaci geometrycznych wzorów. Pełny rozkwit sztuki intarsji nastąpił dopiero w epoce renesansu, często dzięki wpływom mistrzów włoskich, niemieckich i niderlandzkich. Szczególnie wyraźny wpływ na rozwój intarsji miała sztuka za panowania Jana III Sobieskiego, ze względu na jego związki z dworem królestwa Francji. Tendencja ta utrzymała się w czasach saskich i stanisławowskich.
Mimo, że wiele dzieł sztuki użytkowej, np. meble, sprowadzano z krajów zachodnich, to również polscy rzemieślnicy tworzyli wspaniałe arcydzieła sztuki intarsji. Można tu wymienić np. fragmenty intarsji w drzwiach z XVI wieku i wzorzyste posadzki z różnych gatunków drewna na zamku w Kórniku, fragmenty zachowane w dawnych dworkach, pałacach i zamkach (Łańcut, Pieskowa Skała, Wawel, Zamek Królewski w Warszawie rekonstrukcja wg pierwowzoru).
Chęć uniezależnienia rynku polskiego od zalewu cudzoziemszczyzną spowodowała powstanie w kraju wielu ośrodków wytwarzających meble zdobione intarsją. Spośród nich znaczącą pozycję w meblarstwie zajmowała Kolbuszowa, o której pierwsze wzmianki pochodzą z roku 1729. Co prawda twórcy mebli kolbuszowskich wzorowali się na meblach wiedeńskich z czasów Marii Teresy i Józefa II, ale do ich wyrobu używali tylko miejscowego drewna: do elementów konstrukcyjnych sosny, rzadziej dębu, do fornirowania orzecha, cisu, czeczotki, a do intarsjowania jesionu, gruszy, śliwy, jaworu, czereśni, dębiny, brzozy i topoli.
Charakterystyczna dla mebli kolbuszowskich była intarsja o motywach wstęgowych (tzw. esy floresy), geometrycznych i roślinnych. Często występowały tez motywy typu słoneczko, herby i monogramy oraz instrumenty muzyczne (skrzypce, mandoliny, flety i piszczałki).
Po okresie prosperity w końcu wieku XVIII, nastąpił zalew rynku meblami kolbuszowskimi, przeciw któremu zaprotestowała konkurencja z innych ośrodków rzemieślniczych. Rzemieślnicy z Warszawy i Krakowa wydatkowali pokaźne sumy na walkę o niezależny rynek, a po pierwszym rozbiorze Polski domagali się konfiskaty mebli kolbuszowskich nielegalnie sprowadzanych i żądali nakładania na nie wysokich ceł. Przyczyną upadku przemysłu kolbuszowskiego były utrudnienia w przesyłaniu mebli na tereny innych zaborów (Kolbuszowa znalazła się bowiem w granicach Galicji pod zaborem austriackim) a także postęp technologiczny (moda na meble gładkie, bez ozdób).
Do dzisiaj zachowały się jednak intarsjonowane stoły z rejonu Żywca, Babiej Góry, Podhala, Czorsztyna i Cieszyna. Spotkać też można intarsjonowane sprzęty z rejonu Myślenic, wykonane przez Mateusza Wiatka z Lubania, Michała Polaka ze Skamielnej Czarnej i Stanisława Knapa z Węciórki, czy skrzynie intarsjowane gwiazdami o dwukolorowych promieniach z okolic Wadowic i Chrzanowa.
Na przełomie wieku XIX i XX technikę intarsji stosowali Wojciech i Szymon Żak z Koszowa (krakowskie) oraz Stanisław Tarnowski z Mnikowa, zdobiąc skrzynie z jaworowego drewna wykładanką z gruszy, śliwy, orzecha i dębu.
Do większych ośrodków produkujących meble zdobione intarsja należał Toruń. W zbiorach muzeum w Toruniu znajduje się wiele sprzętów intarsjowanych wykonanych w miejscowych zakładach stolarskich. Intarsja zdobiąca sprzęty toruńskie to tzw. intarsja mozaikowa w technice okładzinowej. Wyroby wykonane tą techniką mają dębową część konstrukcyjną (masyw) pokrytą fornirem o dekoracyjnym układzie słojów drzewnych, na których tle występuje dekoracja intarsjowana.
Stosunki handlowe i kulturalne Torunia z Saksonią miały wpływ na charakter stosowanych technik i tematów intarsji. Wprowadzono do niej m. in. postacie ludzkie, występujące, bądź samodzielnie, bądź w większych kompozycjach alegorycznych czy w scenach figuralnych, rozgrywających się w malowniczych wnętrzach potraktowanych perspektywicznie (np epitafium Anny Pirnejsius z kościoła Św. Jana w Toruniu, skrzynie cechu szklarzy z ornamentem roślinnym, skrzynie cechu szyprów z intarsją figuralną).
Rozkwit intarsji toruńskiej następuje ok. 1730 roku. Zdobi się wówczas tą technika wszystkie elementy wystroju wnętrza o większych płaszczyznach, a więc szafy, szafki zegarowe, skrzynie, łóżka, drzwi, portale i boazerie, podkreślając odpowiednim rozmieszczeniem motywów zdobniczych poszczególne elementy tych sprzętów.
Toruńscy intarsiści posługiwali się z reguły schematem kompozycyjnym opartym na zasadzie podziału sprzętu zdobionego na część ramową i wypełniającą (płyciny). Intarsja zdobiąca ramy miała charakter pasowy lub wstęgowy, a na polach wypełniających umieszczano przedstawienia swobodniejsze, stanowiące jednocześnie główny element dekoracji sprzętu.
Poza wymienionymi ośrodkami meblarskimi istniały manufaktury stolarskie w dobrach Radziwiłłów (w Łachowie, Nieświeżu, Białej), gdzie wyrabiano m. in. meble chińskie. W Niemirowie, należącym do Potockich, działało kilka manufaktur zatrudniających rzemieślników sprowadzonych z Holandii i Niemiec.
Pod koniec wieku XIX, za sprawa Stanisława Witkiewicza Mochłowskiego i towarzystwa Sztuki Stosowanej, intarsja została uznana za jedną z najtrudniejszych, a zarazem najpiękniejszych gałęzi sztuki stosowanej i czystej. Wiele lat swojego życia poświęcił tez intarsji Witold Czetwertyński z Daszowa. Jego intarsje przedstawiono m. in. na wystawie sztuki ornamentacyjnej, urządzonej staraniem Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w 1888 roku w Warszawie, przyznając mu pierwszą nagrodę. Uczennica Czetwertyńskiego Klementyna Bogucka (kierująca działem mozaiki drzewnej w Muzeum Rzemiosł i Sztuki Stosowanej w Warszawie, gdzie kontynuowała dzieło mistrza) przysposabiała adeptów tej sztuki.
Od początków wieku XX następowało osłabienie zainteresowań sztuką intarsji, by w okresie międzywojennym praktycznie zaniknąć.
Pierwsza i druga wojna światowa przyniosły olbrzymie straty we wszystkich rodzajach sztuk plastycznych. Piękne dzieła tej sztuki bezpowrotnie zniszczył ogień i działania wojenne.
Po zakończeniu wojny sztuka intarsji praktycznie nie istniała, nie rekonstruowano i nie odbudowywano obiektów mających elementy intarsjowane. Niewielu też było specjalistów zajmujących się ta dziedziną sztuki, nie istniały bowiem szkoły kształcące w tym kierunku, a szkoły wyższe tematem tym się w ogóle nie zajmowały. Wśród szkół zawodowych jedynie szkoły w Cieplicach i słynna Zakopiańska miały w swoich programach zdobnictwo w drewnie.
Piękno sztuki intarsji zainspirowało wielu plastyków amatorów do zajęcia się tym rodzajem twórczości. Wśród nich był Jan Kostwiński z Łodzi. W 1968 roku założył Amatorskie Koło Prac Plastycznych "Intarsja", które w roku 1980 zmieniło nazwę na Wojskowe Koło Intarsji Ziemi Łódzkiej. Patronat nad jego działalnością sprawuje Wojsko Polskie ze względu na to, że również żołnierze tworzą w nim dojrzałe prace artystyczne.
Przez ponad 35 lat swego istnienia koło wykształciło kilkudziesięciu fachowców amatorów w zakresie intarsji, których ambicją jest zachowanie pełnej czystości formy, polegającej na efektach kolorystycznych osiąganych dzięki stosowaniu różnych gatunków drewna i starych technik intarsji. "Żołnierzy intarsistów" oprócz tematów związanych z historia i współczesnym wojskiem, pasjonują również tematy głęboko humanistyczne: dziecko, macierzyństwo, piękno przyrody ożywionej i nieożywionej, a także praca, sceny rodzajowe, baśniowe, konie, heraldyka, stroje ludowe i architektura.
 
SZTUKA DREWNEM MALOWANA

 Intarsjowane podłogi, kredensy, szafy, stoły i obrazy…Przedmioty malowane drewnem, olśniewające swym czarem i urokiem, stworzone pod wpływem wewnętrznej, estetycznej potrzeby swego mistrza, stają się zarówno odpowiedzią na rzeczywistość, jak i odbiciem jej samej. Od pierwszego momentu, kiedy artysta o niej myśli, poprzez sam akt pracy, aż do końcowego dzieła są dialogiem pomiędzy twórcą a światem. Kształt, barwa, technika ujęte w jedną całość, nadają zewnętrzną formę duchowym przeżyciom człowieka. Nie jest  jedynie sztuką dla sztuki. Rodzi się w wyniku reakcji i będąc jej artystycznym odbiciem służy niejako w ten sposób ludziom. I nawet dziś, w XXI wieku, kiedy komercjalizacja i materializm wkradły się do naszego życia, prawdziwa sztuka nadal pozostaje poza ich zasięgiem. Istnieje wciąż na nowo,  dla piękna i prawdy, dla twórcy i ludzi. Ma ich zachwycać, poruszać i im służyć. Ma istnieć…

          I istnieje. Od czterdziestu pięciu lat, w  Wojskowym Studiu Plastycznym Intarsji Ziemi Łódzkiej powstają wyjątkowe dzieła sztuki. Zapoczątkowana przez artystę - plastyka Jana Kostwińskiego  intarsjowana  twórczość  jest dziś  jedyną w swoim rodzaju artystyczną formą wypowiedzi. Zrodzona dzięki zamiłowaniu inicjatora do przyrody, fotografii i drewnianego rzemiosła stała się sztuką, której uczy się kilkanaście osób rocznie. To tu, zarówno żołnierze jak i młodzież cywilna pracują każdego dnia, by poznać i zgłębić technikę intarsji. Pod okiem swego mistrza tworzą obrazy zdobiące wnętrza najważniejszych instytucji w Polsce i na świecie. Spotkać je możemy w Pałacu Prezydenckim w Warszawie, Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi, a także w Watykanie, oraz licznych ośrodkach kultury polskiej poza granicami kraju.

 W roku 1997 powstał pierwszy tom albumu „Sztuka intarsji w Wojsku Polskim”. Opisywał on dzieje tej techniki zdobniczej na przestrzeni wieków, a także historię łódzkiego ośrodka. Dzięki ogromnej pasji, ciężkiej pracy i wsparciu mecenasów sztuki dziś powstała druga jej część, która stworzona została na 45-lecie Wojskowego Studia Plastycznego.
 

JAK POWSTAJE DZIEŁO

 

          Zanim powstanie drewniany obraz artysta musi wykonać jego podstawę, którą stanowi rysunek.  Dobry projekt odznaczający się prostotą i czytelnością, jest pierwszym krokiem do dalszej pracy. Gdy zostanie zatwierdzony twórca przenosi go na kalkę techniczną, a następnie na przygotowany duży kawałek forniru, służący za tło naszego obrazu. Z niego wycina się wszystkie te elementy, które mają być wypełnione innymi gatunkami drzew. W puste miejsca tablicy wkleja się kawałeczki odpowiednich oklein, zgodnie z pierwotnym projektem. Gdy całość zostanie zapełniona, przykleja się ją na drewnianą, nieco grubszą płytę. Gotowe, intarsjowane dzieło pozostawia się na krótki czas do wyschnięcia, po czym przystępuje się do szlifowania. Czynność ta, mająca na celu wyrównanie wklejonych kawałków, może być wykonana zarówno ręcznie, jak i mechanicznie. Trzeba jednak szczególnie uważać, by nie zepsuć obrazu zbyt gwałtownymi ruchami. Końcowym elementem pracy artysty jest zabezpieczenie stworzonego przez siebie dzieła. Można do tego  wykorzystać zarówno bezbarwny lakier, jak i droższy poliester. Oba środki doskonale konserwują, nadając przy tym drewnianym przedmiotom odpowiedni blask i połysk.  Tak wykonany obraz może ozdabiać wnętrza i służyć wielu pokoleniom.

 TAJEMNICE BARWY DREWNA

          Drewno jako podstawowy materiał wykorzystywany w codziennym życiu człowieka, znalazło zastosowanie także i w sztuce. Ze względu na swoją strukturę i budowę stało się doskonałym tworzywem artystycznym. Każde z gatunków drzew posiada własne zalety i cechy, zależne od  swojego biologicznego składu, jak i czynników zewnętrznych.

Dla sztuki intarsji najważniejsze są przede wszystkim te elementy, które wpływają na estetyczny wizerunek wykonywanych prac. Dlatego artyści zwracają głównie uwagę na rysunek, barwę i połysk drewna.

           Gatunek drzewa, czyli jego właściwości chemiczne, wpływają na rodzaj przekroju, a co za tym idzie na jego rysunek. Paradoksalnie, drewno z konstrukcyjnymi wadami ma większe szanse na zastosowanie w sztuce, niż to zbudowane prawidłowo. Dodatkowo, jego cechy zewnętrzne uzależnione są również od jakości występujących w nim sęków. Mimo trudnej obróbki technicznej, wysoka ich ilość podnosi rangę końcowego dzieła.

Niezmiernie ważną właściwością drewna jest jego barwa, zależna od warunków klimatycznych, w których rośnie. W strefie umiarkowanej drewno jest jasne (brzoza, świerk). Przemieszczając się coraz bardziej na południe dostrzegamy większą ilość kolorów (dąb, jesion, śliwa),aż do bogactwa i intensywności barw drzew podzwrotnikowych (heban, czy też fiolet drzewa amarantowego).

W Polsce możemy wyróżnić sześć podstawowych barw, które przybierają nasze drzewa:

-         biała – jodła, świerk, grab, buk, osika, klon, jawor, olcha

-         żółta – brzoza, berberys, limba, bukszpan

-         brunatna – dąb, jesion, wiąz

-         czerwona – modrzew, wiśnia, sosna, śliwa

-         zielona – grochodrzew

-         czarna – orzech

            Pamiętać trzeba jednak, że jest to pewnego rodzaju uogólnienie. W jednym gatunku może być ogromna skala odcieni, zależna od terenu, w którym rośnie. Tak na przykład, brunatny zazwyczaj dąb, może przybrać barwę czerwoną, brązową, a nawet piaskową. Ścięte drzewo ulega dodatkowo wpływom działania słonecznego, co również wpływa na końcową barwę. Wiadomo, że bezpośrednio po ścięciu, drzewo jest jasne. Nagrzewane, przybiera coraz bardziej intensywny odcień i ciemnieje. W miarę jednak dłuższego przebywania na słońcu następuje nadmierne jego wysuszenie, charakteryzujące się zaszarzeniem. Zbyt długi okres składowania drewna na powietrzu, powoduje jego zagrzybienie, co w konsekwencji prowadzi do gnicia surowca. Podobnie dzieje się, gdy poddamy drewno działaniu wody. Po jakimś czasie nabiera ono ciemniejszego zabarwienia. Przykładem może być dąb, który w ten sposób zyskuje intensywniejszy kolor i większą trwałość. Niestety, zarówno długotrwałe trzymanie w wodzie, jak i działanie grzybów, powodują jego nieodwracalną wadę (zmianę koloru, pleśń) i sprawiają, ze nie nadaje się ono do obróbki.

 Współczesna technologia umożliwiła nam sztuczne barwienie drewna.

W zależności od potrzeb i gustu odbiorcy, można drewno powlec lakierem, barwnikami anilinowymi, bądź też pomalować farbą olejną. Jest to niewątpliwie ochrona drzewa, ale i dodatkowe uwydatnianie wszelkich skaz rysunku oraz barwy. Niektóre gatunki drewna barwią się bowiem nierównomiernie, co powoduje gorszy odbiór estetyczny. Im pewniejszy ma być kolor drewna, tym jak najmniej powinien w nie ingerować człowiek.

Trochę inaczej jest, gdy chodzi o połysk drewna, będący następstwem odbicia promieni słonecznych od jego powierzchni. W naturalnych warunkach lśniące drewno nie występuje. Niektóre gatunki drzew mają jedynie niewielki połysk i dopiero pod wpływem działań ludzkich stają się błyszczące. Surowiec wygładza się, lakieruje lub powleka woskiem. Tak ceniony przez znawców mahoń w  rzeczywistości jest matowy. Dopiero po odpowiednich zabiegach uzyskuje on wyjątkowy wygląd. Nie każde jednak drewno uzyska wysoki połysk. Najlepsze rezultaty osiągniemy przy twardym drewnie, nieco gorsze przy miękkim. A przy iglastych, ze względu na ich nierównomierną strukturę, polerowanie będzie długotrwałe, monotonne i nie koniecznie przynoszące oczekiwane efekty.

 O GATUNKACH FORNIRÓW
 

             W Wojskowym Studio Plastycznym Intarsji Ziemi Łódzkiej używa się kilkadziesiąt gatunków fornirów wykonywanych z najprzeróżniejszych drzew. Ze względu na rodzaj niniejszej pracy, pragnę opisać i przedstawić  krótką charakterystykę najważniejszych z nich.

AKACJA

Jest drzewem dosyć wysokim, o drobnych liściach ułożonych wzdłuż gałązek.W zależności od gatunku, przybiera różne odcienie żółtawo – orzechowego koloru. Posiada bardzo wyraźne i grube słoje. Odporna na wpływy atmosferyczne oraz szkodliwe działanie grzybów. Ze względu na swoją giętkość wykorzystywana jest w domostwie i przemyśle.

BERBERYS

Ten krzew hodowany jest przede wszystkim w ogrodach, ale rośnie też dziko na piaszczystych gruntach. Nadaje się do wyrobów stolarskich i tokarskich. Występuje głównie w kolorze żółtym, dzięki temu wykorzystywany jest do barwienia bawełny, jedwabiu i różnych gatunków drzew. Po dodaniu potasu jego barwa zmienia się na pomarańczowy, a w połączeniu z kwasem siarkowym staje się zielona.

BRZOZA

Jest bardzo wysokim a zarazem wąskim drzewem, mającym twardą, sprężystą i nie łupliwą strukturę. Przydatna głównie w meblarstwie (giętkie i krzywe elementy), a także w  tokarstwie. Chorobliwe narośla – czeczotka wykorzystywana jest do wyrobów galanteryjnych.

BUK

Długowieczne, grube i wysokie drzewo, występujące głównie w południowej Polsce. Przechowywane w odpowiednich warunkach (stała temperatura, suchość) jest trwałe. Przybiera barwę czerwoną, a niekiedy brunatną. Bardzo dobrze przyjmuje lakier i politurę, dając się przy tym odpowiednio nasycać, dlatego stosowany jest głównie w meblarstwie.

BUKSZPAN

Rośnie dziko w południowej Europie jako krzew o nieregularnej budowie. Mimo to jest bardzo twarde i trudno łupliwe. Przybiera barwę żółtą. Drewno to stosuje się do wyrobów instrumentów muzycznych, przedmiotów tkackich i wyrobów rytowniczych.

CEBRAN

Występują dwa jego gatunki. Jasny, który posiada proste, szerokie słoje, a drewno ma barwę żółtą. Cebran ciemny ma gęściejsze i węższe pasma. Uzyskuje się z niego forniry dające ładne efekty wizualne.

CEDR

Bardzo długowieczne, wysokie drzewo, rosnące w Azji, Afryce i Ameryce Południowej. Posiada barwę czerwono – brunatną i jest stosunkowo miękkim drzewem. Odstrasza owady swoim wyjątkowym, aromatycznym zapachem. Jest bardzo trwałym drewnem. Już w starożytności poznano jego walory, dzięki czemu wykorzystywano go przy wyrobie skarbców, sarkofagów i skrzyń. Dziś używa się go głównie w produkcji drobnych, ozdobnych sprzętów.

CYPRYS

Występują dwa jego gatunki. Pierwszy – cyprys europejski, jest bardzo trwałym, wonnym drzewem o barwie brunatno – żółtej. Drugi – cyprys amerykański, jest jednym z najpotężniejszych i najdłużej żyjących drzew (2000 lat, wys.60 m. szer. 4 m.). Jego drewno ma kolor jasnoczerwony. Ze względu na swoje właściwości (lekkość, miękkość, łupliwość), ale i walory estetyczne, jest drewnem bardzo drogim i u nas prawie w ogóle nie znanym.

DĄB

Długowieczne drzewo, które jest bardzo trwałe, mocne i wytrzymałe. Posiada jasnobrunatną barwę. Poddane działaniom wody zyskuje kolor ciemnego hebanu, a przy tym dodatkowo twardnieje. Występują dwie jego odmiany. Dąb pospolity, występujący głównie w Polsce, oraz dąb bezszypułkowy odznaczający się nieco jaśniejszą barwą. Oba wykorzystywane są w meblarstwie, stolarstwie, budownictwie. Kora tego drzewa zawiera garbnik i kwas galasowy, który używany jest do garbowania skór.

EUKALIPTUS

Australijskie drzewo o niezwykłym zapachu. Bardzo twarde, ale łatwo obrabialne. Przybiera kolory od szarości do orzecha i brunatności.

FIOŁKOWE DRZEWO

Bardzo twarde, ozdobne drewno, które charakteryzuje się wielością barw od fiołkowo – brunatnej do purpurowo – krwistej. Pod wpływem amoniaku można uzyskać nawet kolor zielony.

GRAB

Najbardziej twarde z polskich drzew. Posiada jasny kolor i jest trudny w obróbce. Dzięki drobno – włóknistej budowie nadaje się do barwienia , przez co uzyskuje kolor czarnego hebanu. Używany jest do wyrobów części maszyn i narzędzi.

GRUSZA

Młode drzewo ma kolor jasnożółty. Z wiekiem staje się coraz ciemniejsze, aż do uzyskania barwy czerwono – brunatnej. Można je również barwić, tworząc imitacje hebanu. Ze względu na łatwość obróbki stosuje się je głównie w rzemiośle rzeźbiarskim.

GWAJAK

Występuje na Jamajce, Haiti i Antylach. Jest bardzo twarde i trwałe. Rozgrzane wydziela żywice o barwie zielonej i błękitnej. Drewno ma kolor ciemnożółty oraz zielonkawo – brunatny. Jest podatne na promienie słoneczne, co powoduje, że zbyt długo suszone pęka. Wykorzystywane w przemyśle.

HEBAN

Bardzo grube, wysokie drzewo o dużej trwałości i twardości. Młode drewno jest jasne, prawie białe. Z czasem ciemnieje, aż do uzyskania barwy czarnej. Ze względu na swoją kruchość spowodowaną suchością klimatu przed obróbką wymaga chwilowego moczenia. Stosuje się je głównie do wyrobów artystycznych i instrumentów muzycznych.

JAŁOWIEC POSPOLITY

Jest bezżywicznym, ciężkim drzewem rosnącym w całej Europie. Przeważnie ma kolor żółtawo – czerwony, jednak ścięty w maju przybiera barwę jasno – czerwoną. Wykorzystywany w przemyśle muzycznym i mechanicznym.

JODŁA

Jedno z najbardziej popularnych drzew iglastych w Polsce. Jej drewno jest miękkie i lekkie, a także mało wytrzymałe na zginanie. Słoje roczne są dobrze widoczne. Ma zabarwienie złocisto – białe o słabym połysku. Używa się jej głównie w produkcji tańszych mebli.

KAMPESZYN

Rośnie na Haiti, Jamajce oraz w Indiach zachodnich. Jest drzewem twardym i ścisłym. Zachwyca przepięknymi barwami, od żółtawej bieli po ciemnoczerwoną. Pod wpływem amoniaku przybiera kolor fioletowy, a w wodzie wapiennej lub w occie zyskuje odcień błękitny.  Stosowany do barwienia innych gatunków drewna, a także tkanin.

MAHOŃ

Rośnie w Indiach, Afryce i Ameryce Środkowej. Bardzo trwały niezależnie od warunków klimatycznych. Podziwiany ze względu na czerwono – brunatną barwę. Jest materiałem bardzo drogim, dlatego stosuje się go do wyrobu eleganckich, kosztownych mebli.

MORWA

Rośnie przeważnie w Chinach. W Polsce jest specjalnie hodowana w ogrodach. Jej drewno ma żółty kolor, jest bardzo trwałe i wytrzymałe. Wykorzystywana do wyrobów galanteryjnych.

OLCHA POSPOLITA

Jej drewno jest jasne i miękkie. Dzięki dużej zawartości garbnika jest trwałe pod wodą. Świeżo ścięta ma odcień zielonkawo – biały. Z czasem ciemnieje, przybierając kolor pomarańczowy. Stosowana do produkcji wyrobów galanteryjnych oraz mebli.

OLSZA

Jest drzewem miękkim, występującym na terenach podmokłych. Posiada czerwono – brunatną barwę z lekkim połyskiem.

ORZECH CZARNY

Niezwykle mocne, trwałe i odporne na warunki klimatyczne drewno, a przy tym sprężyste. Ma barwę ciemnobrunatną z odcieniem fioletowym. Dzięki swoim właściwościom ma szerokie zastosowanie w rzemiośle i przemyśle.

OSTROKRZEW

Jego drewno jest bardzo twarde, ciężkie, posiada wyraźne słoje. Przybiera biały, siwawy bądź brunatny odcień. Jako bardzo cenny gatunek, stosuje się go jedynie w artystycznym stolarstwie galanteryjnym.

PALISANDER

Twarde, brazylijskie drewno o niezliczonej ilości barw: od bieli, przez czerwienie i fiolety, aż do czarni. Stosowane do wyrobu małych elementów w meblarstwie.

SANDAŁ

Występuje w dwóch gatunkach. Białe drewno posiada silny zapach i stosowany jest głównie w drobnym stolarstwie wyrobów galanteryjnych. Czerwone drewno sandałowe jest trwalsze, dlatego wykorzystuje się je w meblarstwie. Z obu korzysta się w lecznictwie i perfumerii.

SOSNA

Drewno o barwie czerwono – brązowej i bieli żółtawej. W przekroju porzecznym widoczne drobne przewody żywiczne, przez co staje się odporne na działanie wilgoci. Jest drewnem miękkim, lekkim, o pięknym rysunku i zapachu. Stosowane głównie w ciesielstwie i stolarstwie budowlanym.

 SUMAK

Rośnie nad Morzem Śródziemnym. Drewno jego jest dość ścisłe, o jasnożółtej barwie z zielonymi prążkami. Wykorzystywany w drobnych wyrobach galanteryjnych.

TEAK

Indyjska dębina ma brunatne drewno z odcieniem czerwonym. Jest twarde i nie ulega wpływom zewnętrznym. Bardzo kosztowne, stosuje się do luksusowych wykończeń wyrobów meblarskich.

TULIPANOWIEC

Drewno o żółto – brunatnej i zielonkawej barwie. Jest miękkie i nie paczy się. Dobrze się lakieruje i polituje. Stosowane na artykuły rzeźbiarskiej.